زمین در انتظار انهدام

مقدمه

اختراع ماشین بخار توسط جیمز وات و وقوع انقلاب صنعتی و به ‌دنبال آن افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از احتراق سوخت‌های فسیلی، زغال سنگ، نفت، گاز و بنزین، درکنار تشدید فعالیت‌های کشاورزی و جنگل‌زدایی و تغییر کاربری زمین، منجر به ازدیاد تراکم گازهای گلخانه‌ای در اتمسفر شده ‌و این پدیده به‌ تدریج سبب گرمتر شدن کرۀ زمین و تغییرآب و هوای آن گردیده است.

گازهای گلخانه ای

تابش‌های خورشیدی به‌صورت امواج مرئی به زمین می‌رسند و در حدود یک‌سوم آن‌ها توسط کرۀ زمین جذب و قسمتی به‌ صورت امواج فروسرخ (مادون قرمز) مجدداً به فضا ساطع می‌شوند. گازهای گلخانه‌ای موجود در اتمسفر، امواج فروسرخ بازتاب‌ شده از سطح زمین را در خود نگه می‌دارند تا دمای زمین در حد ثابتی که برای ادامۀ حیات لازم است، باقی بماند. این عمل را « اثر گلخانه‌ای » می‌نامیم که اگر چنین اثری وجود نمی‌داشت، دمای زمین ۳۴ درجه سردتر از وضع موجود می‌شد و درحقیقت زمین تبدیل به یک صحرای منجمد و بایر می‌شد.

بخش اعظم آب‌ و هوای زمین توسط گازهای گلخانه‌ای، که در اتمسفر واقع شده‌اند و بطور خاص شامل بخار آب، دی‌ اکسید کربن (CO2)، متان (CH4)، کلرو فلوئور کربن‌ها‌(CFCs) ، منواکسید نیتروژن (N2O) و ازن جو پایین (O3) می باشند، تعیین می‌‌شود

افزایش تراکم گازهای گلخانه‌ای در اتمسفر ناشی از مداخلۀ بشر در طبیعت، رفته‌رفته موجب حبس‌ شدن بیشتر گرما و افزایش دمای سطح زمین می‌شود. برای مثال، تراکم دی‌اکسید کربن از زمان پیش از صنعتی‌شدن در سال ۱۷۵۰ تاکنون، بیش از یک‌سوم افزایش یافته ‌است. تراکم متان که اثر گرم‌کنندگی بیشتری دارد، نسبت به دورۀ قبل از صنعتی‌شدن دو برابر افزایش یافته ‌است. متان فراوردۀ فرعی سوخت‌ و ساز حیوانات و محصولات پتروشیمی است. منواکسید نیتروژن نیز که منبع عمدۀ آن صنعت کشاورزی است، در این دوره ۱۵ درصد افزایش داشته‌ است. دی‌اکسید کربن به‌ طور تقریبی۵۰ درصد گازهای گلخانه‌ای را به خود اختصاص داده‌ است که افزایش حجم آن تأثیر بسزایی در تغییرات آب و هوا دارد.

آثار و پیامدهای تغییرات آب‌ و هوا

تغییرات آب ‌و ‌هوا یکی از پدیده های ناشی از افزایش تولید گازهای گلخانه ای می‌باشد و پیامدهای عمده ناشی از این تغییر را می توان به شرح ذیل برشمرد:

۱ـ روند افزایش دما موجب ذوب‌شدن یخچال‌ها، افزایش سطح آب اقیانوس‌ها به ۲۰ سانتی‌متر تا سال ۲۰۳۰ و ۶۵ سانتی‌متر تا آخر قرن بعدی می‌شود.

۲ـ افزایش سطح آب دریاهای جهان به اندازۀ حدود ۵۰ سانتی‌متر، مناطق ساحلی‌ را که محل اقامت بخش عمده‌ای از جمعیت جهان است، نابود می‌کند. مناطق عظیمی از کشورهای پرجمعیت، همانند بنگلادش یا اندونزی، غیر قابل سکونت خواهند شد و براساس یک برآورد، ممکن است حدود پنج‌ میلیون کیلومتر مربع تا سال ۲۰۷۵ مورد تهدید قرار گیرد که دربرگیرندۀ ۳ درصد حجم خشکی‌های جهان و محل اقامت میلیون‌ها انسان است.

۳ـ برخی از جزایر کوچک که ارتفاع کمی از سطح دریا دارند، در برابر افزایش سطح آب دریا آسیب‌پذیرند. مانند جزایر باهاماس، کیریباتی، مولداوی و مارشال. علاوه‌ بر این، هزینۀ ایجاد تأسیسات لازم برای حفاظت از مناطق کم ‌ارتفاع ساحلی، که در معرض سیل قرار گرفته‌اند، برای دولت‌ها بسیار سنگین است.

۴ـ پیامد دیگر تغییرات آب‌ و هوا، پدیدۀ خشکسالی است که می‌تواند کمبود آب را در مناطق خشک و نیمه‌خشک تشدید کند، خشکسالی همچنین می‌تواند کشاورزی جهان را تحت تأثیر قرار دهد، برخی از مناطق حاصلخیز، خشک و لم یزرع خواهند شد.

۵ـ کمبود منابع آب شیرین، طوفان‌های استوایی، افزایش حشرات، بارندگی‌های سنگین که می‌تواند مناطقی را دچار سیل کند و سبب شیوع و گسترش بیماری‌های واگیردار مانند: مالاریا و تب زرد شود.

۶ـ تغییرات آب ‌و هوا در قطب‌ها می‌تواند سبب از بین‌ رفتن همیشگی گونه‌های نادری که در این مناطق زندگی می‌کنند، شود.

۷ـ تغییرات آب‌‌ و هوایی همچنین می‌تواند حوادث ناگهانی در مقیاس وسیع و فاجعه‌آمیز ایجاد کند. این حوادث می‌توانند شامل تخریب جریان آب گلف‌استریم (که موجب تعدیل هوای اروپای شمال غربی است) و فروپاشی یا از هم‌‌گسیختگی صفحه‌های یخ درگریلند شود.

۸ـ در صورت اجرایی‌شدن سیاست‌های مندرج در پروتکل کیوتو، که خواهان کاهش هیدرو فلوئورکربن‌ها‌ (گازهای نفتی) است، کشورهای عمدۀ صادرکنندۀ نفت، به سبب کاهش تقاضای نفت، سالانه حدود ۶۳ میلیارد دلار از درآمدهای خود را از دست خواهند داد.

توسعه اقتصادی و کسب منافع مالی دولت‌های پیشرفته صنعتی، موجب تخریب گسترده محیط‌ زیست شده است، لذا همکاری کشورهای مذکور، نقش به ‌سزایی در حل این بحران دارد. جامعه بین المللی به منظور رویارویی با مساله تغییرات آب‌ و ‌هوایی، تاکنون سه رویکرد را تعقیب نموده ‌است:

الف) رویکرد نخست، تثبیت میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای به طوریکه به سطح انتشار سال ۱۹۹۰ برسد.

ب) رویکرد دوم، تلاش برای کاهش میزان تولید گازهای گلخانه‌ای.

پ) رویکرد سوم، ایجاد سازگاری با پیامد‌های ناشی از تغییرات آب ‌و ‌هوایی.

خواننده گرامی:

من بعد از تدوین این متن تصمیم گرفتم که از خودرو شخصی کمتر استفاده کنم و حتی الامکان چند درخت در سال بکارم، شما برای پیشگیری از انهدام زمین چه کار عملی می توانید بکنید؟ فقط، فقط یک قدم بردارید.

اقتباس : مجله پژوهش‌های محیط‌زیست، سال ۵، شماره ۹، بهار و تابستان ۱۳۹۳ / علی نواری

تنظیم : مجتبی یعقوبی، کارشناس ارشد مهندسی هسته ای، دانشگاه صنعتی امیرکبیر

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

error: